Egzamin ustny w 2026 roku wymaga nie tylko znajomości lektur, lecz także umiejętności szybkiego uporządkowania argumentów, wykorzystania kontekstu i przeprowadzenia spójnej wypowiedzi przed komisją. Maturalna część ustna z języka polskiego trwa łącznie 30 minut: 15 minut przeznaczono na przygotowanie, do 10 minut na wypowiedzi dotyczące dwóch wylosowanych zadań, a około 5 minut na rozmowę z zespołem egzaminacyjnym. Jak informuje redakcja edoktorant.pl, egzamin sprawdza tworzenie wypowiedzi zgodnej z zasadami poprawności językowej, logiki i retoryki.
- Co dokładnie sprawdza egzamin ustny z języka polskiego
- Jak wykorzystać 15 minut przygotowania
- Jak zbudować odpowiedź, która jest logiczna i kompletna
- Jak przygotować pytania jawne na 2026 rok
- Jak ćwiczyć przed egzaminem
- Jak reagować, gdy pojawi się stres lub luka w pamięci
- Punktacja i warunek zdania egzaminu
W 2026 roku maturzysta losuje zestaw składający się z dwóch zadań. Pierwsze dotyczy problematyki lektury obowiązkowej i wymaga wykorzystania wybranego kontekstu. Drugie opiera się na dołączonym materiale — literackim, nieliterackim albo ikonicznym — i może odnosić się do literatury, sztuki lub zagadnień językowych. Egzamin z języka polskiego w terminie głównym przeprowadzano w szkołach 8–9, 11–14, 18–23 oraz 28–30 maja 2026 roku, według szczegółowych harmonogramów ustalanych przez przewodniczących szkolnych zespołów egzaminacyjnych.
Co dokładnie sprawdza egzamin ustny z języka polskiego
Część ustna nie polega na mechanicznym odtworzeniu wyuczonego tekstu. Zdający powinien rozpoznać problem zawarty w poleceniu, sformułować stanowisko, przedstawić argumenty i poprzeć je odpowiednimi przykładami. W zadaniu dotyczącym lektury obowiązkowej konieczne jest odniesienie się do jej treści i problematyki oraz wykorzystanie kontekstu, na przykład historycznego, literackiego, filozoficznego, biograficznego albo społecznego.
Drugie zadanie ma inną konstrukcję. Materiałem może być fragment tekstu, reprodukcja dzieła sztuki, plakat, fotografia, grafika albo wypowiedź podlegająca analizie językowej. Zdający musi najpierw odczytać materiał, a następnie połączyć go z wybranym utworem literackim, tekstem kultury lub — w zadaniach językowych — także z własnymi doświadczeniami komunikacyjnymi.
„Egzamin maturalny z języka polskiego w części ustnej sprawdza umiejętność tworzenia wypowiedzi na określony temat, zgodnej z zasadami poprawności językowej, logiki i retoryki” — wskazuje Centralna Komisja Egzaminacyjna w informatorze obowiązującym od roku szkolnego 2024/2025.
Najbezpieczniejszy model przygotowania nie polega na pisaniu pełnych odpowiedzi do zapamiętania, lecz na budowaniu krótkich, elastycznych schematów argumentacyjnych.
Jak wykorzystać 15 minut przygotowania
Po wylosowaniu zestawu maturzysta ma nie więcej niż 15 minut na przygotowanie obu wypowiedzi. Może w tym czasie sporządzić ramowy plan, konspekt oraz notatki pomocnicze. Nie wolno jednak korzystać ze słowników ani innych pomocy, a członkowie zespołu nie udzielają wyjaśnień dotyczących treści zadań.
Pierwsze dwie minuty należy przeznaczyć na spokojne przeczytanie obu poleceń. Kluczowe jest podkreślenie czasownika operacyjnego, na przykład „omów”, „wyjaśnij”, „rozważ” lub „zinterpretuj”, oraz ustalenie, czego dokładnie dotyczy problem. Następnie trzeba wybrać lekturę, scenę, bohatera i kontekst, które rzeczywiście odpowiadają pytaniu.
Plan pierwszej wypowiedzi może wyglądać następująco:
- Teza lub jednoznaczna odpowiedź na pytanie.
- Argument wynikający z lektury obowiązkowej.
- Konkretny przykład: scena, decyzja bohatera, konflikt lub motyw.
- Wybrany kontekst i wyjaśnienie jego związku z tematem.
- Krótkie podsumowanie wracające do tezy.
Przy drugim zadaniu należy najpierw zapisać, co przedstawia lub komunikuje załączony materiał. Dopiero potem warto dobrać utwór literacki albo tekst kultury. Samo wymienienie tytułu nie wystarcza — trzeba pokazać relację między materiałem, problemem z polecenia i przywołanym dziełem.
Notatki powinny zawierać hasła, nie pełne zdania. Zapisanie całej wypowiedzi zajmuje zbyt wiele czasu i zwiększa ryzyko czytania zamiast swobodnego mówienia. Dobrze przygotowany konspekt mieści się zwykle na kilkunastu krótkich liniach.
Jak zbudować odpowiedź, która jest logiczna i kompletna
Pierwsze zdanie powinno bezpośrednio odpowiadać na pytanie. Wprowadzenie nie musi być rozbudowane. Komisja ocenia realizację tematu, dlatego ogólne uwagi o literaturze, człowieku lub świecie nie zastąpią stanowiska.
Przykładowa konstrukcja początku:
Problem przedstawiony w pytaniu pokazuje, że… Zjawisko to można przeanalizować na przykładzie…
Następnie należy przedstawić argument i rozwinąć go przy użyciu konkretnego przykładu. Nie wystarczy powiedzieć, że bohater „cierpiał”, „walczył” albo „przeżywał konflikt”. Trzeba wyjaśnić, co się wydarzyło, jaka była przyczyna zachowania postaci i w jaki sposób przykład potwierdza przyjętą tezę.
Dobra wypowiedź opiera się na prostym ciągu:
- stanowisko;
- argument;
- przykład;
- interpretacja przykładu;
- kontekst;
- wniosek.
Najczęstszy błąd polega na streszczaniu utworu bez wyjaśnienia jego związku z pytaniem. Informacja o wydarzeniach z lektury ma znaczenie tylko wtedy, gdy prowadzi do interpretacji. Po każdym przykładzie warto dopowiedzieć jedno zdanie odpowiadające na pytanie: co ten przykład udowadnia?
Jak przygotować pytania jawne na 2026 rok
Centralna Komisja Egzaminacyjna opublikowała osobną listę jawnych zadań na egzamin ustny z języka polskiego w 2026 roku. Lista obejmuje zagadnienia odnoszące się do lektur obowiązkowych i stanowi podstawę przygotowania do pierwszego zadania.
Każde pytanie jawne najlepiej opracować na jednej stronie. Materiał powinien zawierać:
- krótką tezę;
- dwa lub trzy fakty z lektury;
- jeden właściwie wyjaśniony kontekst;
- pojęcia potrzebne do omówienia problemu;
- końcowy wniosek.
Nie należy przygotowywać jednego uniwersalnego kontekstu do wszystkich tematów. Kontekst ma pogłębiać argumentację, a nie być dodatkiem wypowiedzianym bez związku z problemem. W zależności od pytania może nim być inny utwór, wydarzenie historyczne, idea filozoficzna, mit, motyw biblijny albo sytuacja społeczna.
Znajomość pytań jawnych zmniejsza zakres nieprzewidywalności, ale nie zwalnia z samodzielnego budowania wypowiedzi.
Jak ćwiczyć przed egzaminem
Przygotowanie powinno obejmować regularne odpowiedzi na głos. Samo czytanie notatek nie pozwala sprawdzić, czy wypowiedź mieści się w czasie, czy argumenty są zrozumiałe i czy zdający potrafi mówić bez długich przerw.
Najbardziej użyteczny trening składa się z trzech etapów:
- 15 minut na przygotowanie dwóch konspektów;
- maksymalnie 10 minut na przedstawienie obu wypowiedzi;
- odpowiedzi na 1–3 pytania dotyczące argumentów, przywołanych utworów lub załączonego materiału.
Zgodnie z zasadami CKE rozmowa może dotyczyć obu zadań albo jednego z nich, materiału dołączonego do polecenia oraz utworów i tekstów kultury przywołanych przez zdającego. Pytania nie powinny koncentrować się na drobnych faktach z lektury, lecz sprawdzać rozumienie przedstawionej argumentacji.
„Zdający odpowiada na pytania, realizuje polecenia lub odnosi się do zagadnienia przedstawionego przez zespół przedmiotowy” — opisuje CKE w części informatora poświęconej przebiegowi rozmowy egzaminacyjnej.
Podczas próbnej odpowiedzi warto nagrywać głos i sprawdzać trzy elementy: liczbę powtórzeń, długość zdań oraz obecność wyraźnych wniosków. Zbyt długie zdania zwiększają ryzyko utraty głównej myśli. Bezpieczniejsza jest konstrukcja oparta na krótszych zdaniach, czytelnych przejściach i nazwaniu kolejnych argumentów.
Jak reagować, gdy pojawi się stres lub luka w pamięci
Przerwa trwająca kilka sekund nie przekreśla odpowiedzi. Gdy zdający traci wątek, powinien wrócić do polecenia albo ostatniego argumentu, zamiast rozpoczynać nowy temat. Pomagają zdania porządkujące: ten przykład potwierdza, że…, drugim aspektem problemu jest…, w odniesieniu do pytania oznacza to…
Nie należy wymyślać cytatów ani podawać niepewnych szczegółów. Bezpieczniej odwołać się do poprawnie zapamiętanej sceny, relacji między bohaterami lub głównego konfliktu niż ryzykować błędną datę, nazwisko czy dosłowne brzmienie wypowiedzi.
Komisja ocenia wypowiedź, a nie zachowanie sceniczne. Spokojne tempo, wyraźna artykulacja i logiczne przejścia są bardziej użyteczne niż sztucznie podniosły styl. Kontakt wzrokowy można utrzymywać okresowo — zdający ma prawo korzystać ze sporządzonych przez siebie notatek.
Punktacja i warunek zdania egzaminu
Za ustną część egzaminu z języka polskiego można otrzymać 30 punktów. Aby zdać obowiązkowy egzamin ustny, maturzysta musi uzyskać co najmniej 30 procent punktów możliwych do zdobycia. Ten sam próg dotyczy pozostałych obowiązkowych części matury.
Ocenie podlegają przede wszystkim merytoryczna realizacja zadań, kompozycja wypowiedzi, spójność argumentacji, wykorzystanie kontekstu, poprawność językowa oraz udział w rozmowie. Szczegółowe zasady należy sprawdzić w aktualnych dokumentach CKE oraz w informacjach przekazanych przez szkołę.
„Zestaw zadań egzaminacyjnych składa się z dwóch zadań” — wskazuje CKE, rozdzielając zadanie dotyczące lektury obowiązkowej od zadania opartego na materiale do analizy.
Ostatnie dni przed egzaminem należy przeznaczyć na powtórkę konspektów, najważniejszych motywów i kontekstów oraz na krótkie próby ustne. Nauka nowych, obszernych opracowań tuż przed terminem zwykle nie pomaga w porządkowaniu wypowiedzi. Największą przewagę daje znajomość procedury, dobrze opracowane pytania jawne i regularne odpowiadanie na głos pod kontrolą czasu.
Więcej przydatnych informacji znajdą Państwo na naszej stronie. Polecamy także przeczytać: Ile trwają studia w Polsce? Licencjat, magister, jednolite
