Hydrostrateg to rządowy program strategiczny Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, uruchomiony dla projektów, które mają poprawiać sposób korzystania z zasobów wodnych w Polsce, zwiększać retencję, ograniczać skutki suszy i powodzi oraz wzmacniać wykorzystanie infrastruktury dla transportu wodnego. Program został zatwierdzony w grudniu 2021 r., a jego budżet programowy wynosi 800 mln zł, informuje redakcja edoktorant.pl.
W centrum II konkursu znalazły się projekty wdrożeniowe, nie same koncepcje badawcze. NCBR przeznaczyło na nabór 220 mln zł, a wnioski mogły składać konsorcja łączące naukę, biznes i inne podmioty zdolne do zastosowania wyników w praktyce. Nabór według strony konkursowej trwał od 31 lipca do 30 listopada 2023 r., do godz. 16:00.
Czym jest program Hydrostrateg
Program odpowiada na trzy problemy, które w polskiej gospodarce wodnej nakładają się na siebie: zbyt małą ilość wody w okresach suszy, nadmiar wody w czasie gwałtownych opadów oraz niską jakość części zasobów wodnych. Oficjalny opis NCBR wskazuje, że celem programu jest wdrożenie nowych rozwiązań poprawiających efektywność użytkowania i zarządzania zasobami wody w Polsce.
To nie jest konkurs na raport o wodzie, tylko na rozwiązania, które mają przejść drogę od badań do zastosowania.
W praktyce program premiuje projekty, które łączą technologię, planowanie przestrzenne, monitoring środowiska, retencję oraz realne potrzeby użytkowników infrastruktury. Wśród celów szczegółowych NCBR wymienia m.in. zwiększenie retencji, lepsze zarządzanie ryzykiem powodzi i suszy, nowe metody monitorowania ekosystemów wodnych oraz poprawę bezpieczeństwa i efektywności transportu wodnego.
„Woda to jeden z najważniejszych zasobów” — prof. Piotr Sulikowski, przewodniczący Komitetu Sterującego programu HYDROSTRATEG.
Co obejmował II konkurs NCBR
II konkurs NCBR obejmował trzy obszary tematyczne: wodę w środowisku, wodę w mieście oraz żeglugę śródlądową. Każdy z nich miał konkretny zakres, przez co projekt nie mógł być luźno powiązany z gospodarką wodną. Musiał odpowiadać na wskazany temat konkursowy i prowadzić do efektu możliwego do wdrożenia.
Zakres konkursu obejmował m.in.:
- opracowanie i wdrożenie systemów ograniczających zanieczyszczenia w wodach powierzchniowych,
- monitoring parametrów jakości środowiska wodnego przy wzroście retencji,
- retencję w systemach kanalizacji ogólnospławnej,
- retencję w sieciach kanalizacji deszczowej,
- demonstratory zagospodarowania obszarów wodnych i przywodnych,
- demonstrator planowania węzła wodnego w mieście położonym nad drogą wodną o znaczeniu transportowym.
Najbardziej praktyczny wymiar konkursu widać w tematach miejskich. Retencja w kanalizacji ogólnospławnej i deszczowej nie jest abstrakcyjnym zagadnieniem hydrologicznym. To odpowiedź na przeciążone systemy odwodnienia, lokalne podtopienia, szybki odpływ wody z powierzchni uszczelnionych i rosnące koszty zarządzania opadami w miastach.
Trzy obszary konkursu w porównaniu
| Obszar | Główne zadanie | Oczekiwany efekt praktyczny |
|---|---|---|
| Woda w środowisku | Ograniczenie zanieczyszczeń i monitoring jakości wód | Lepsza jakość wód powierzchniowych przy wzroście retencji |
| Woda w mieście | Retencja w kanalizacji ogólnospławnej i deszczowej | Mniejsze ryzyko podtopień, większe zatrzymanie wody opadowej |
| Żegluga śródlądowa | Demonstratory dla obszarów wodnych, przywodnych i węzłów wodnych | Lepsze planowanie infrastruktury i większe bezpieczeństwo transportu |
Jakie projekty mogły otrzymać dofinansowanie
Dofinansowanie można było przeznaczyć na badania podstawowe, badania przemysłowe, eksperymentalne prace rozwojowe oraz prace przedwdrożeniowe. Warunek był istotny: projekt bez eksperymentalnych prac rozwojowych nie mógł otrzymać finansowania. To przesuwało ciężar z samej analizy na testowanie rozwiązania, budowę demonstratora, walidację technologii albo przygotowanie wdrożenia.
Innowacje dla gospodarki wodnej w tym konkursie nie oznaczały wyłącznie nowych urządzeń. Projekt mógł dotyczyć systemu monitorowania, modelowania, sterowania, retencji, gospodarki ściekowej, infrastruktury przywodnej, narzędzi cyfrowych albo rozwiązań organizacyjnych, o ile mieścił się w zakresie tematycznym naboru i prowadził do zastosowania w praktyce.
Najmocniejsze projekty łączyły technologię z użytkownikiem końcowym: miastem, operatorem infrastruktury, przedsiębiorstwem wodnym albo instytucją odpowiedzialną za środowisko.
Minimalna kwota dofinansowania projektu wynosiła 3 mln zł, a maksymalna 25 mln zł. Finansowanie miało formę dofinansowania udzielanego przez NCBR, a całkowity budżet II konkursu ustalono na 220 mln zł.
Kto mógł ubiegać się o finansowanie
O wsparcie mogły ubiegać się konsorcja, w których uczestniczyły przedsiębiorstwa, jednostki naukowe oraz inne podmioty zdolne do wdrożenia albo praktycznego zastosowania wyników projektu. W składzie konsorcjum musiało znaleźć się co najmniej jedno przedsiębiorstwo i co najmniej jedna jednostka naukowa. Liderem mogło być przedsiębiorstwo albo jednostka naukowa, a całe konsorcjum mogło liczyć maksymalnie pięć podmiotów.
NCBR postawiło też warunek finansowy po stronie biznesu: udział kosztów kwalifikowanych przedsiębiorstwa lub przedsiębiorstw musiał wynosić minimum 40% całkowitych kosztów kwalifikowanych projektu. Ten wymóg ograniczał ryzyko składania wniosków czysto akademickich, bez realnego udziału podmiotu wdrożeniowego.
- Konsorcjum musiało zawierać co najmniej jedną jednostkę naukową.
- Konsorcjum musiało zawierać co najmniej jedno przedsiębiorstwo.
- Liderem mogła zostać jednostka naukowa albo przedsiębiorstwo.
- Liczba konsorcjantów nie mogła przekroczyć pięciu.
- Projekt musiał przewidywać eksperymentalne prace rozwojowe.
- Wniosek należało złożyć elektronicznie przez system LSI.
„Problemy rozwiązywane w HYDROSTRATEGU zwykle są transdyscyplinarne” — prof. Piotr Sulikowski.
Dlaczego żegluga śródlądowa znalazła się w programie
Żegluga śródlądowa w Hydrostrategu nie została potraktowana wyłącznie jako transport po rzece. Konkurs wiązał ją z planowaniem węzłów wodnych, zagospodarowaniem obszarów przywodnych, bezpieczeństwem oraz wykorzystaniem infrastruktury hydrotechnicznej. To obszar, w którym projekt badawczo-rozwojowy musi rozumieć rzekę jednocześnie jako ekosystem, korytarz transportowy, element miasta i przestrzeń gospodarczą.
NCBR wskazywało, że jednym z celów programu jest zwiększenie wykorzystania infrastruktury hydrotechnicznej dla żeglugi śródlądowej oraz poprawa bezpieczeństwa i efektywności transportu wodnego. W II konkursie przełożyło się to na dwa typy demonstratorów: zagospodarowanie obszarów wodnych i przywodnych oraz zaplanowanie węzła wodnego w konkretnym mieście nad drogą wodną o znaczeniu transportowym.
W tym obszarze sama mapa nie wystarcza; potrzebny jest model działania miasta, wody, transportu i ryzyka.
Dobrze zaprojektowany demonstrator może pokazywać, jak połączyć funkcje transportowe z retencją, ochroną przyrody, ruchem turystycznym, bezpieczeństwem powodziowym i obsługą infrastruktury. To szczególnie ważne tam, gdzie decyzje o nabrzeżach, portach, drogach wodnych i terenach zalewowych wpływają na wiele grup interesariuszy.
Bezpieczeństwo wodne jako praktyczny cel konkursu
Bezpieczeństwo wodne w Hydrostrategu oznacza zdolność do ograniczania strat związanych z niedoborem wody, powodzią, zanieczyszczeniami i błędnym zarządzaniem infrastrukturą. Nie chodzi wyłącznie o ochronę przed katastrofą. Równie ważne są codzienne decyzje: gdzie zatrzymać wodę opadową, jak mierzyć jakość środowiska, kiedy sterować odpływem, jak planować zabudowę w pobliżu wód.
W komunikacie NCBR Jacek Orzeł, p.o. dyrektor Centrum, mówił o inwestowaniu w „niezbędne narzędzia i systemy”. To dobrze opisuje logikę konkursu. Finansowanie nie miało zastępować zwykłych inwestycji infrastrukturalnych, lecz wspierać rozwiązania, których samorządy, przedsiębiorstwa i operatorzy mogą później używać w skali większej niż pojedynczy pilotaż.
Największy potencjał miały projekty, które potrafiły wykazać:
- realny problem użytkownika końcowego,
- mierzalny efekt środowiskowy albo gospodarczy,
- plan wdrożenia po zakończeniu finansowania,
- kompetentne konsorcjum z udziałem nauki i biznesu,
- zgodność z jednym z tematów konkursowych,
- sensowny model utrzymania rozwiązania po projekcie.
Jak przebiegała ocena wniosków
Ocena projektów w II konkursie składała się z dwóch etapów: oceny wstępnej oraz oceny merytorycznej. Pierwszą prowadzili pracownicy NCBR na podstawie danych z wniosku i ewentualnych wyjaśnień. Drugą wykonywali eksperci zewnętrzni, a częścią procesu mogło być spotkanie panelowe z wnioskodawcą.
Finansowanie B+R w takim konkursie wymagało więc nie tylko dobrego pomysłu, ale też spójnego opisu technologii, budżetu, zadań, ryzyk, harmonogramu i wdrożenia. Słaby punkt w jednym z tych elementów mógł obniżyć ocenę nawet wtedy, gdy sam problem był dobrze wybrany.
Największym błędem przy takich naborach jest traktowanie wdrożenia jako dodatku do badań, a nie jako osi całego projektu.
FAQ
Czym jest Hydrostrateg?
Hydrostrateg to rządowy program strategiczny NCBR dotyczący innowacji dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej. Jego celem jest wdrażanie rozwiązań poprawiających wykorzystanie zasobów wody, retencję, monitoring, zarządzanie ryzykiem suszy i powodzi oraz bezpieczeństwo transportu wodnego.
Ile wynosił budżet II konkursu Hydrostrateg?
Budżet II konkursu wynosił 220 mln zł. Minimalne dofinansowanie projektu ustalono na 3 mln zł, a maksymalne na 25 mln zł.
Kto mógł złożyć wniosek?
Wniosek mogło złożyć konsorcjum z udziałem co najmniej jednego przedsiębiorstwa i jednej jednostki naukowej. W konsorcjum mogły uczestniczyć także inne podmioty zdolne do praktycznego zastosowania wyników projektu, a liczba uczestników nie mogła przekroczyć pięciu.
Czy projekt musiał obejmować prace rozwojowe?
Tak. NCBR wskazało, że projekt bez eksperymentalnych prac rozwojowych nie mógł uzyskać dofinansowania. Konkurs mógł obejmować także badania podstawowe, badania przemysłowe i prace przedwdrożeniowe.
Jakie obszary obejmował II konkurs?
II konkurs obejmował wodę w środowisku, wodę w mieście oraz żeglugę śródlądową. Tematy dotyczyły m.in. jakości wód powierzchniowych, retencji w systemach kanalizacyjnych, demonstratorów obszarów wodnych i przywodnych oraz planowania węzłów wodnych w miastach.
Więcej przydatnych informacji znajdą Państwo na naszej stronie. Polecamy także przeczytać: Popularyzacja nauki: dlaczego warto i jak robić to dobrze
